کاپیتولاسیون

کاپیتولاسیون قردادی که براساس آن محاکمه اتباع خارجی در یک کشور لغو می شود. ننمونه ای از این نوع قراردادها، کاپیتولاسیون در سال 1342 است که در زمان دولت علم و با تصویب مجلس شورای ملی و مجلس سنا در ایران رسمی شد.

 کاپیتولاسیون چیست؟

کاپیتولاسیون (CAPITOLA) از واژه کاپیتولا گرفته شده و به معنای نوعی «قرارداد فصل به فصل» است. به طور کلی کاپیتولاسیون دارای سه مفهوم است که عبارتند از:

  1.  کاپیتولاسیون به معنای لغو محاکمه و قضاوت اتباع سایر کشورها می باشد که در آن حق قضاوت بر عهده کنسول کشور بیگانه می باشد. در زبان فارسی کاپیتولاسیون را «حق قضاوت کنسولی» ترجمه کرده اند که در یک جمله «سلب حق قضاوت بر اتباع بیگانه» است.
  2. کاپیتولاسیون به معنای نوعی قرارداد تسلیم نظامی است که پس از پایان جنگ بر طرف شکست خورده تحمیل می‌شود. در این قرارداد کشور پیروز می تواند از کشور شکست خورده هر امتیازی که بخواهد بگیرد.
  3.  کاپیتولاسیون پادشاهان غرب در زمان تسلط کلیسا بر امپراطوران، با پاپ و رهبران کلیسا قراردادهایی را منعقد می‌کردند تا مشروعیت مذهبی حکومت آنان از سوی کلیسا به رسمیت شناخته شود. قراردادهای کاپیتولاسیون به معنای تسلیم پاپ در مقابل پادشاه بود.

کاپیتولاسییون، مخالفت امام خمینی با کاپیتولاسیون، کاپیتولاسیون در ایران

  • کاپیتولاسیون در ایران

کاپیتولاسیون در ایران چند بار اجرا شده است. اولین بار کاپیتولاسیون در سال 1243 ه..ق بوده که فتحعلیشاه از سپاه روسیه شکست سختی خورد و سرانجام قرداد کاپیتولاسیون ترکمانچای بر ایران تحمیل شد. در ادامه این قرارداد سایر کشورهایی همچون انگلیس، فرانسه، آلمان، آمریکا، اتریش، سوئد، بلژیک و .‌.‌. به بهانه اصل «دول کامله الوداد» سعی می کردند از ایران امتیاز بگیرند. براساس قرارداد کاپیتولاسیون تمامی اتباع کشورهای اروپایی، بخصوص اتباع روس و انگلیس، در ایران مرتکب هر جرمی می‌شدند، از مجازات و محاکمه کشور ایران مصون بودند.

ناتوانی حکومت مرکزی نیز به سوء استفاده  روس ها از  قرارداد کاپیتولاسیون دامن می زد. تا جایی که رسیدگی به امور تبعه روس و رسیدگی به امور اشخاص تحت الحمایه اداره کنسولی را بر عهده گرفتند. به همین دلیل گفته می شود حکومت واقعی ایران در این دوره از تاریخ، در دست سفرا و نمایندگان عالیرتبه کشورهای خارجی بود.

 نهضت مشروطه نیز برای کوتاه کردن دست بیگانگان و باطل کردن کاپیتولاسیون شکل گرفت. اما به دلیل ناتوانی در اداره امور و دخالت ها و کارشکنی های بیگانگان، موفقیت زیادی در ابطال کاپیتولاسیون حاصل نشد. سرانجام زمانی که رضاشاه بر روی کار آمد تلاش زیادی کرد تا قرارداد کاپیتولاسیون ترکمانچای را به طور کامل ملغی کند و نتایج مطلوبی نیز بدست آورد و سرانجام در اردیبهشت 1306 ش. وزارت خارجه ایران در یک اعلامیه‌ کاپیتولاسیون در ایران را لغو کرد. به دنبال این امر، تمامی عهدنامه‌ها و قراردادهایی که در دوران قاجار، امتیازاتی را برای دولت‌های خارجی در نظر گرفته بود، باطل اعلام گردید.

جرئیات کاپیتولاسیون-تاریخ ایران-تبعید امام

  • کاپیتولاسیون سال 1342

دومین تجربه ایران از قرارداد غیرمنصفانه کاپیتولاسیون را می توان مربوط به سال 1342 دانست. پس از جنگ جهانی دوم، برکنار شدن رضاشاه و روی کار آمد محمدرضا شاه، آمریکایی ها رابطه دوستانه ای را با ایران آغاز کردند. در این زمان بود که ایران به عنوان قطب نظامی در خاورمیانه و منطقه خلیج فارس انتخاب شد. به همین دلیل آمریکا بسیاری از مستشاران و نظامیان خود را برای تربیت و آموزش نظامیان بومی راهی ایران کرد.

این کشور برای رفاه و آسایش نظامیان و شهروندان خود، خواستار دریافت امتیاز از دولت ایران و کاپیتولاسیون   بود. خواسته این کشور امضای قرارداد کاپیتولاسیون بود که طبق آن مستشاران آمریکایی که در استخدام دولت ایران بودند از هرگونه محاکمه در دادگاه های ایران مصون بودند. این قرارداد به صورت دو جانبه امضا شد و پنج ماه بعد نیز کشور آمریکا برای بررسی وضعیت حقوقی نیروهای خود مذاکراتی را با کشور ایران آغاز کرد.

  • جزئیات کاپیتولاسیون سال 1342

قبل از اینکه قرارداد کاپیتولاسیون طراحی  و سپس توسط طرفین امضا شود، طرح اصلاحات ارضی در کشور اجرا شد. هدف از این طرح آماده سازی زمینه برای پذیرش قرارداد کاپیتولاسیون بوده است. در این زمان جان اف کندی به عنوان رئیس جمهور آمریکا در تلاش بود تا چهره سازگار را بر سر کار آورد. علی امینی گزینه مورد نظر برای اجرای و امضای کاپیتولاسیون بود. در سال 1340 لایه اصلاحات ارضی به تصویب رسید و پس از آن بود که دولت آمریکا طرح درخواست اعطای مصونیت مستشاران نظامی خود را مطرح کرد. اما علی امینی با کاپیتولاسیون  موافق نبود و کناره گیری کرد.

کاپیتولاسیون در دوره حسنعلی منصور به تصویب رسید. پس از آن محمدرضا شاه در تیرماه ۱۳۴۳ به آمریکا رفت و در رابطه با مسائلی همچون اعطای کمک های نظامی آمریکا گفتگوهایی انجام داد. آمریکا اعطای کمک های خود به ایران را تنها با شرط مصونیت نظامیان  اعلام کرد. با سفر شاه به آمریکا، لایحه مزبور در مجلس سنا طرح و در سوم مرداد 1343 مجلس سنا تصویب شد.

براساس ماده واحده قرارداد کاپیتولاسیون و با توجه به لایحه شماره ۱۸-۲۲۹۱-۲۱۵۷-۱۱۲۵/۱۳۴۲ ش، دولت و ضمائم آن در تاریخ 21/11/42 به مجلس سنا تقدیم شده به دولت اجازه داده می شود که رئیس و اعظای هیئتهای مستشاری نظامی ایالات متحده آمریکا در ایران که در استخدام دولت شاهنشاهی هستند، از تمامی مصونیت‌هایی که شامل کارمندان اداری و فنی موصوف در بند (و) ماده اول قرارداد وین در تاریخ هیجدهم آوریل ۱۹۶۱م، برخودار شوند.

  • واکنش امام خمینی به کاپیتولاسیون

بزرگترین مخالفت با قرارداد کاپیتولاسیون از سوی امام خمینی مطرح شد. به طوری که در سخنرانی های متعددی سعی کرد تا از محتوای این قرداد پرده بردارد. افشاگری و سخنرانی های امام خمینی موجب خشم دولت با ایشان شد. سرانجام به دلیل کنار نیامدن امام با متن قرارداد، ایشان به عراق و بعد از آن به فرانسه تبعید شدند. قرارداد کاپیتولاسیون هم اجرا شد و تا زمان انقلاب همچنان بر جای خود باقی ماند.

نظر کاربران

هنوز هیچ نظری ثبت نشده است.
شما اولین نفر باشید.

 

فهرست

تازه ها

عضویت

تماس با ما