خیام نیشابوری

خیام شاعر، فیلسوف، اختر شناس و ریاضیدان بزرگ نیشابوری است. رسالات ارزشمندی در زمینه های گوناگون از خیام به جای مانده است. امروزه رباعیات خیام در سراسر دنیا طرفداران فراوانی پیدا کرده است.

زندگی نامه ی خیام نیشابوری

امام "غیاث الدین ابوالفتح عمر بن ابراهیم خیام نیشابوری" شاعر برجسته ی اواخر قرن پنجم و اوایل قرن ششم هجری قمری در نیشابور است. عمر خیام در سال 439 هجری قمری در شهر نیشابور دیده به جهان گشود.  زندگی  او با دوره ی حکومت سلجوقیان و تسلط آنها بر گستره ی شرقی ایران مصادف بود. از جمله وقایع مهم دوران زندگی خیام میتوان سقوط آل بویه، وقوع جنگ های صلیبی و قیام در دولت سلجوقی را نام برد.

پیشه ی خیمه دوزی پدر این شاعر بزرگ موجب گشت تا مردم او را خیام بنامند، اما بعدها با کسب دانش در عرصه های گوناگون، توسط حکما و مردم  به حجه الحق شهره یافت. خیام از فیلسوفان، منجمان و ریاضیدانان عصر خویش به شمار می رفت، رباعیات دلنشین وی شهرت جهانی را برایش به ارمغان آورد. خیام شهرت بی بدیلش در مغرب زمین را مرهون زحمات ادوارد فیتز جرالد می باشد که  ترجمه ی رباعیات وی را به زبان انگلیسی انجام داده است.  خیام نیشابوری از دوران کودکی نزد اساتید برجسته به مطالعه و تحقیق پرداخت. او در سنین جوانی توانست در عرصه ی ریاضیات و فلسفه خوش بدرخشد.

عمر خیام

مهاجرت های خیام به منظور کسب دانش

خیام به منظور ارتقاء سطح علمی خویش در سال 461 هجری قمری  زادگاهش را به قصد سمرقند بدرود گفت. وی توانست با حمایت بزرگان سمرقند اثر پرمغز خود در زمینه جبر را تالیف نماید. خیام پس از آن، بار سفر را بست و از سمرقند به اصفهان مهاجرت نمود. مهاجرت وی 18 سال به طول انجامید و در طول این مدت از حمایت پادشاه آن زمان (ملک شاه سلجوقی) و بزرگان حکومتی برخوردار بود. تحقیقات مشترک خیام با ریاضیدانان، منجمان و فیلسوفان منجر به اصلاح تقویم رایج آن دوره و ثبت تقویم جلالی  شد. نام این تقویم برگرفته از لقب ملکشاه سلجوقی بود.
در سال های بعد، طی توطئه هایی، ملکشاه  پادشاه سلجوقی  کشته شد. همین امر موجب شد تا امور علمی و فرهنگی که در دوره سلطنت وی در سمرقند از اهمیت بالایی برخوردار بود، دستخوش حوادثی ناگوار گردد. عدم توجه جانشینان ملکشاه به امور فرهنگی و علمی موجب شد تا خیام  اصفهان را ترک گفته و به زادگاه خویش بازگردد. خیام باقی مانده عمر را در شهرهایی همچون نیشابور و مرو گذراند. در آن زمان مرو مهد علم و دانش به حساب می آمد و دانشمندان زیادی را در دل خود جای داده بود. می توان این دوران را نقطه ی عطف زندگی خیام نیشابوری دانست زیرا دستاوردهای ارزنده ی وی متعلق به همین دوران بوده است. 


موفقیت های خیام در زمینه ریاضیات

خیام  توانست مقاله ای با عنوان "جبر و مقابله" را نگارش نماید. وی در این مقاله مباحث ریاضی را گنجانده است.  این ریاضیدان بزرگ توانست راه حل عددی و هندسی را برای معادلات درجه دوم بیابد. او هم چنین ترسیمات هندسی را برای معادلات درجه سوم کشف نمود. نکته مهم این است که خیام نیشابوری چهار قرن پیش از دکارت توانست برای معادلات جبری راه حلی بیاید. این دانشمند بزرگ  بر آن شد تا اصل توازی را به اثبات برساند. وی در راستای اثبات این اصل، عناوینی را بیان کرد که با نظریات ریاضیدانان قرون بعدی همچون ساکری و والیس همسو بود. همین امر موجب گشت تا راه برای پیدایش هندسه های ناقلیدسی  در قرن 19 هموار گردد.  

تحقیقات عمر خیام در عرصه موسیقی و مکانیک

خیام ریاضیدان متبحری بود. او علم موسیقی را زیر شاخه ای از ریاضیات می گماشت و از آنجایی که نظم ریاضیات در موسیقی نیز حکمفرما بود، توانست رساله ای در این باب تالیف نماید. خیام پس از تحقیق، بررسی و شرح کتاب اصول هندسه ی اقلیدس، کتاب موسیقی وی را نیز  تفسیر نمود. رساله ی ارزنده ی وی در این زمینه  "القول علی اجناس التی بالاربعاء" نام دارد. خیام معتقد بود که نغمه ها و آوا های موسیقی را می توان با مقادیر و کمیت ها سنجید. وی اندازه و جنس تار را در آوای تولید شده تاثیرگذار می دانست و بر آن بود که بایدبرای تولید آوایی دلچسب تناسب ریاضی دخیل شوند. وی در رساله ی خویش به این نکته نیز اشاره داشته است که اگر در نغمه تناسب کوچک به کار رود، صدایی دلچسب به گوش شنونده نخواهد رسید. این نظریه  احتمال اینکه خیام علاوه بر ریاضیات، نغمات موسیقی را  به خوبی می شناخته و دستی بر نوازندگی داشته است را دو چندان می کند.
خیام در زمینه های مختلف به مطالعه و بررسی پرداخت و توانست علاوه بر موسیقی  رسالات کوتاهی هم در زمینه  ی مکانیک، هواشناسی و...  داشته باشد. رساله ی وی من باب هواشناسی  "لوازم الامکنت"  نام دارد.


آثار به جا مانده از خیام در زمینه فلسفه

خیام فیلسوفی توانا در عصر خویش به شمار میرفته است. مردم وی را ابن سینای زمان خویش می خواندند و معتقد بودند که خیام استادی ماهر در زمینه فلسفه است. وی در زمینه فلسفه رسالاتی را از خود به یادگار گذاشته است. از جمله رسالات خیام می توان به: "روضه القلوب"، " فی الوجود" و "فی الکون  و التکلیف و سلسله الترتیب"اشاره کرد.



خیام شاعر محبوب جهانی

خیام در عرصه ادبیات خوش درخشید و توانست اشعار ارزنده ای را از خود به یادگار بگذارد. او به دو زبان فارسی و عربی شعر سروده است، اما در این میان رباعیات او شهرت جهانی یافته است.  بالغ بر 100 رباعی از این شاعر جهانی به جا مانده است. خیام در سرودن رباعیاتش قلمی ساده و بی تکلف داشت، گویا وی  از این ذوق خدادادی برای بیان نکات فلسفی استفاده می کرده است. کارشناسان معتقدند که معاد جسمانی معقوله ی مهمی است که این شاعر بزرگ در رباعیات خویش بدان پرداخته است.
اولین کتابی که از رباعیات خیام جمع آوری شد، "خریده القصر"  نام داشت. این کتاب به همت "عماد الدین" که کاتبی اصفهانی بود، پنجاه سال پس از مرگ خیام گردآوری شد. 
صادق هدایت، جز اولین نویسندگان معروف ایرانی بود که برای شناساندن خیام نیشابوری به مردم پیشگام شد. هدایت که از دوران جوانی تحت تاثیر شخصیت والای خیام و رباعیات دلنشین وی قرار داشت، تصمیم گرفت که کتابی در این باب تالیف نماید. بدین منظور دو کتاب ارزنده با نام های: "ترانه های خیام"  و "مقدمه ای بر رباعیات خیام" توسط صادق هدایت تالیف گشت.

خیام نیشابوری


زندگی شخصی خیام

 محقق "غلامحسین مراقبی" در مورد زندگی شخصی خیام نقل کرده که: خیام نیشابوری در طول زندگی خود همسری برای خود برنگزید و همواره تنها بوده است.



وفات خیام

سرانجام این دانشمند و حکیم فرزانه در سال 517 هجری قمری در زادگاه خویش دیده از این جهان فروبست. آرامگاه وی در امام زاده محروق نیشابور واقع شده است.

آرامگاه خیام


ابنیه جهانی منسوب شده به عمر خیام 

به منظور گرامیداشت مقام والای خیام در عرصه علم و دانش بناهای زیادی در سرتاسر جهان از وی ساخته شده است که در ادامه ی مطلب از جمله بناهای مشهور باقی مانده از این دانشمند بزرگ را ذکر خواهیم کرد. 

  1. بنا کردن تندیس عمر خیام در سازمان ملل
  2. میدان خیام نیشابور 
  3. خیابان خیام در شهر نیشابور 
  4.  دبیرستان خیام،یکی از مدارس پر سابقه شهر نیشابور 
  5.  هتلی توریستی واقع شده در  تونس  به نام این حکیم دانشمند
  6. خیام، نام یکی از ایستگاه های قطار نیشابور 
  7. نامگذاری یکی از حفره های کشف شده ی کره ی ماه  و سیارک مکشوفه ی سال 1980 میلادی به نام خیام.
  8. نامگذاری رستورانی منتسب به کتابخانه دانشگاه اتیوپی  به نام این چهره ی برجسته ی جهانی.

خیام در سازمان ملل

بنای امام زاده محمد محروق و امام زاده ابراهیم (ع)

بنای امام زاده محمد محروق و امام زاده ابراهیم (ع)

زدل دعا کردن

زدل دعا کردن

خیام، ریاضی دان و فیلسوف بزرگ ایرانی

خیام، ریاضی دان و فیلسوف بزرگ ایرانی

رباعیات مولانا کتاب شد

رباعیات مولانا کتاب شد

نظر کاربران

هنوز هیچ نظری ثبت نشده است.
شما اولین نفر باشید.

 

فهرست

تازه ها

عضویت

تماس با ما