شوروی

شوروی یکی از کشورهایی که شامل روسیه و بسیاری از کشورهای مجاور از جمله قسمتی از اروپای شرقی و کشورهای ماوراء قفقاز بود. اتحاد جماهیر شوروی در سال 1922 تاسیس شد و تا سال 1991 دوام داشت. این اتحاد براساس ایدئولوژی کمونیست شکل گرفت که در ابتدا شامل روسیه (SFSR)، اوکراین (SSR)، بلاروس (SSR) و ماوراء قفقاز (SFSR) بود. اما بعد از جنگ جهانی دوم گسترش یافت.

نحوه شکل گیری شوروی

در سال 1917 انقلاب بلشویک ها در روسیه رخ داد. این انقلاب تا سال 1921 به طول انجامید و به دوره «کمونیسم جنگ» معروف شد. رهبر این انقلاب، «لنین» بود. با پیروزی کامل کمونیست ها در سال 1922، روسیه دیگر نام «شوروی» را به خود گرفته بود و در مجامع بین المللی با این نام خوانده می شد. زمانی که انقلاب به پیروزی رسید، بسیاری از بخش های اقتصادی کشور ملی شد و در ردیف اموال دولت محسوب شد که از جمله می توان به بانک ها، خطوط راه آهن، کشتی رانی و کشاورزی اشاره کرد. همچنین اقتصاد پولی شوروی جدید نیز محدود شد. 

در همین زمان کشاورزان می خواستند محصولات خود را به صورت نقد به فروش برسانند و درآمد آن را صرف هزینه های زندگی خود کنند. اما دولت تازه تاسیس شوری قسمتی از درآمد آنها را برای تأمین هزینه‌های جنگ داخلی ضبط می کرد. همین امر موجب ناخشنودی بسیاری از کشاورزان در بدو تشکیل شوروی شد. در نتیجه لنین برای مبارزه با کشاورزان ناراضی، از سیاست سرکوب استفاده کرد در آن بسیاری از کشاورزان سیبری کشته شدند. سیاست جدید شوروی تا اوایل سال 1924 ادامه یافت که البته پس از مرگ لنین، این سیاست ها تغییرات زیادی پیدا کرد.

شوروی-شوروی سابق-اتحاد جماهیر شوروی

تغییرات در جامعه شوروی

  1. تغییر وضعیت زنان: زمانی که شوروی پا گرفت، نه تنها اقتصاد بلکه فرهنگ روسیه نیز تغییرات زیادی پیدا کرد. از همان ابتدای شکل گیری شوروی، دولت درصدد بود تا نظام پدرسالارانه خانواده را تضعیف کند. به همین دلیل مراحل دادگاهی طلاق را از میان برداشت. به طوری که زن می توانست بدون طی کردن مراحل اداری، از همسرش جدا شود. همچنین زنان از مسئولیت بچه داری رها شدند. 
  2. در سال 1920، نیز قانون سقط جنین تصویب شد. از سوی دیگر زنان شوروی اجازه پیدا کردند تا در بازار کار حضور پیدا کنند. ورود دختران به مشاغل حرفه ای و گذراندن دوره های آموزشی، از دیگر دستاوردهای روی کارآمدن حزب کمونیست شوروی بود. 
  3. دوره های آموزشی در شوروی: در برخی از شهرهای شوروی نیز مجتمع‌های شیرخوارگاهی برای مراقبت از کودکان احداث شد. همچنین سعی شد تا مرکز زندگی اجتماعی مردم، از خانه به گروه‌های آموزشی و حرفه‌ای باشگاه‌های شوروی منتقل شود.
  4. خدمات پزشکی در شوروی: از دیگر ویژگی های جامعه شوروی می توان به گسترش خدمات درمانی اشاره کرد. در همان ابتدای شکل گیری حکومت شوروی، مبارزاتی علیه بیماری‌های حصبه، وبا و مالاریا صورت گرفت و تعداد پزشکان افزایش یافت. در نتیجه نرخ مرگ و میر کودکان به‌سرعت کاهش پیدا کرد. 
  5. مذهب و مبانی اعتقادی در شوروی: بی اعتقادی به مبنای وحیانی و مادی گرایی نیز از ویژگی های شوروی می باشد که مبنای نظریه مارکسیسم را تشکیل می دهد. حزب کمونیسم شوروی با مذاهب سازمان یافته مقابله می کرد و هدف اصلی خود را شکستن قدرت کلیسای ارتدوکس روسی قرار داد. در عین حال برخی از رهبران مذهبی، به اردوگاه‌های تبعید داخلی فرستاده شدند. در این زمان حضور اعضای حزب در مراسم مذهبی ممنوع اعلام شد و نظام آموزشی از کلیسا جدا گردید. از سوی دیگر تعالیم مذهبی تنها به منازل کشیده و بی‌اعتقادی به خدا در مدارس آموزش داده شد.

صنعتی‌سازی و اشتراکی‌کردن در شوروی

پس از مرگ لنین، استالین به عنوان رهبر حزب کمونیست شوروی پذیرفته شد. استالین به عنوان یکی از رهبران فعال شوروی محسوب می شود که از سال 1929 تا 1953 بر این کشور حکومت کرد. او تلاش کرد تا شوروی را به یک کشور صنعتی و مدرن تبدیل کند. به همین دلیل بسیاری از تاریخ نویسان از سال های ۱۹۲۹ تا ۱۹۳۹ را به عنوان پرتلاطم ترین دوره های تاریخی در شوروی می دانند. در این دوره مبارزات داخلی با نظارت ژوزف استالین صورت گرفت. او یکی از جاه طلب ترین دیکتاتورهای جهانی به شمار می رود که جهت اعمال همه جانبه بر شوروی، تمام تلاش خود را به کار بست.

استالین در سال 1928، اولین برنامه 5 ساله خود را جهت صنعتی شدن شوروی ارائه داد. این برنامه به عنوان اقتصاد جدید (NEP)  نام داشت. در واقع زمانی که اقتصاد اشتراکی با اعتراض شدید کشاورزان مواجه شد، استالین سعی کرد تا با در پیش گرفتن یک برنامه جدید، اقتصاد را سامان ببخشد. 

براساس طرح NEP، روستائیان از پرداخت عوارض عمده‌فروشی محصولات خود معاف شدند و می توانستند مازاد تولید خود را در بازار آزاد به فروش برسانند. همچنین تجارت خرده پای خصوصی به صورت محدود نیز رونق یافت. در عین حال حکومت شوروی مسئولیت بانکداری، حمل و نقل، صنعت سنگین و امکانات عمومی را بر عهده گرفت. دولت شوروی ضمن تجمع سریع منابع سرمایه از طریق ترویج صنعت سنگین، اشتراکی کردن کشاورزی و تولید محدود کالاهای مصرفی، بر اقتصاد نیز نظارت کامل داشت.

جامعه شوروی-اقتصاد شوروی-شکل گیری شوروی


مشکلات جامعه شوروی

زمانی که جامعه کاپیتالیسم (سرمایه داری) در کشورهای اروپای غربی و آمریکا، با رکود مواجه شده بود، شوروی توانسته بود به رشد نسبی دست پیدا کند. مردم شوروی در طی شش روز از هفته، ساعات زیادی را مشغول کار بود تا بتوانند با تمام تلاش خود، در ساختار اقتصادی شوروی نقش موثری را ایفا کنند.
اما تمام این خوشی ها دیری نپایید. تا اینکه شرایط اقتصادی جامعه شوروی رو به وخامت نهاد. حدود یک میلیون نفر از  کشاورزان زمین های خود را به اجبار به دولت واگذار کردند. این امر موجب بروز موج اعتراض در میان روستاییان شد. دولت شوروی نیز برای مقابله با آنها، رهبران شورشی را اعدام کرد. اختناق سیاسی به همراه شرایط بد آب و هوایی، کم‌ و کاستی ‌های مزارع اشتراکی با شتاب ایجاد شده و توقیف محصولات، موجب تسریع یک قحطی جدی در شوروی گردید. این امر به مرگ میلیون ها روستایی در اوکراین و نواحی جنوب غربی شوروی انجامید.
با روند رو به رشد صنعتی شدن شوروی، بسیاری از روستاییان به سمت شهرها روانه شدند. همین امر نیز موجب رشد بی رویه شهرها و مشکلات دیگری از قبیل شکل گیری حومه ها و محله های فقیر نشین شد. در حالی که شوروی با شعار برابری و تساوی حقوق پا گرفته بود، اما تبدیل به کشوری با فاصله طبقاتی شد. 
انقلاب کمونیستی شوروی موجب شد تا روسیه و سایر کشورهای الحاق شده به آن، پس از چند دهه به یکی از فقیرترین کشورهای اروپایی مبدل شود. سرانجام آخرین رهبر شوروی به نام گورباچف روی کار آمد که تلاش کرد تا جامعه شوروی را سر و سامان دهد. گورباچف دو برنامه سیاسی (گلاسنوست) و اقتصادی (پروستریکا) را در پیش گرفت. در نتیجه اجرای برنامه سیاسی، یک فضای باز ایجاد شد که در نتیجه آن، برخی از بخش های ملحق شده به شوروی، از این کشور جدا شدند و استقلال پیدا کردند. در برنامه اقتصادی گورباچف برخی از قسمت های اقتصادی نیز از دولت جدا و به بخش خصوصی واگذار شد. 

شوروی در صحنه بین المللی

برای واکاوی نقش شوروی در صحنه بین المللی باید به دو دوره جنگ جهانی دوم و جنگ سرد بپردازیم.


شوروی در جنگ جهانی دوم

جنگ جهانی دوم در سال 1941 با حمله هیتلر به لهستان آغاز شد. در ابتدا شوروی هیچ دخالتی در جنگ نداشت. اما به طور جدی با سیاست های آلمان مخالفت می کرد. شوروی از جمهوری‌های اسپانیا که علیه نیروهای فاشیست آلمانی مبارزه می کردند، حمایت کرد. همین امر موجب رویارویی آلمان و شوروی شد. هیتلر که سودای حکومت بر اروپا را در سر می پروراند، بهانه ای به دست آورد تا در ۲۲ژوئن ۱۹۴۱ وارد خاک شوروی شود. او توانست اوکراین و لنینگراد (دو بخش مهم از شوروی) را تسخیر کند.
اما شوروی توانست در مقابل حملات هیتلر، استالینگراد را حفظ کند و در نتیجه مسیر جنگ میان دو کشور به نفع شوروی تغییر کرد. شهر لنینگراد تا پایان سال 1943 در محاصره نیروهای آلمانی بود. اما از آنجا که زمستان های شوروی بسیار سرد و طاقت فرساست، آلمان نتوانست مقاومت کند و در نتیجه مجبور به عقب نشینی شد. در همین زمان شوروی سرزمین های اشغال شده را مجدد به دست آورد. اما با عقب نشینی و شکست هیتلر، این بار استالین بود که در فکر انتقام از آلمان افتاده بود.
با تضعیف نیروی نظامی آلمان، شوروی توانست با همراهی کشورهای متحد خود، در ماه مه 1945 وارد خاک برلین (پایتخت آلمان) شود. در نتیجه در جنگ جهانی دوم، شوروی یک کشور پیروز معرفی شد. اما در این جنگ 27 میلیون نفر از مردم روس کشته، هفتاد هزار روستا تخریب و ده میلیون شهروند شوروی قربانی سیاست سرکوبگرانه آلمان در محدوده تحت اشغال شدند. 

فروپاشی شوروی-اقتصاد شوروی-اقتصاد اشتراکی


شوروی و جنگ سرد

با پایان یافتن جنگ جهانی دوم و تسلیم آلمان، سه کشوری شوروی، انگلستان و آمریکا یک اجلاس تشکیل دادند که در آن برای سرنوشت آلمان تصمیم گیری شد. تضاد عقاید میان شوروی و آمریکا موجب ایجاد یک فضای متشنج شد که «جنگ سرد» نام گرفت.
جنگ سرد از سال 1946 تا سال 1990 ادامه پیدا کرد. در این دوره، دو کشور شوروی و آمریکا به عنوان رهبران بلوک شرق و غرب شناخته شده بودند. در زمان جنگ سرد، هیچ رویارویی فیزیکی بین دو ابرقدرت رخ نداد. اما هر دو کشور سعی می کردند تا پیشرفته ترین تسلیحات را بسازند. در واقع جنگ سرد، به معنای مسابقه تسلیحاتی بود. تلاش شوروی و آمریکا از این جنگ، ترساندن طرف های مقابل بود. آنها قصد داشتند تا با ساخت مجهزترین تسلیحات، طرف مقابل را از حمله نظامی باز دارند. به همین دلیل به جنگ سرد، «استراتژی بازدارندگی» نیز گفته می شود.

فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی

اولین آثار فروپاشی شوروی، در دهه 1980 آغاز شد و سرانجام در سال 1991 منحل شد. در این زمان کشورهایی که شوروی سابق را تشکیل می دادند، با حفظ استقلال خود در جامعه کشورهای مشترک‌المنافع عضو شدند. این کشورها شامل بلاروس، اوکراین، مولداوی، در حاشیه دریای بالتیک: استونی، لتونی، لیتوانی، در قفقاز گرجستان، آذربایجان، ارمنستان، در آسیای مرکزی ترکمنستان، قزاقستان، قرقیزستان، ازبکستان، تاجیکستان بود. 

آلمان نازی و جنگ جهانی دوم

آلمان نازی و جنگ جهانی دوم

جنگ جهانی دوم

جنگ جهانی دوم

نظر کاربران

هنوز هیچ نظری ثبت نشده است.
شما اولین نفر باشید.

 

فهرست

تازه ها

عضویت

تماس با ما