مهندس بازرگان

مهندس بازرگان یکی از شخصیت های مهم انقلابی می باشد که در استان آذربایجان به دنیا آمد. او فرزند حاج عباسقلی اقا تجارتی بود. زمانی که مهندس بازرگان کودک بود، خانواده اش به تهران نقل مکان کردند. او در سال 1306 به دلیل کسب رتبه عالی در مدرسه، توسط دولت پهلوی به کشور فرانسه برای کسب علم و دانش فرستاده شد.

مهندس مهدی بازرگان در شهر پاریس در رشته ترمودینامیک و نساجی تحصیل کرد. او پس از 7 سال زندگی در فرانسه، در سال ۱۳۱۳ مجددا به ایران  بازگشت. مهندس بازرگان در ردیف اولین دانشجویان اعزامی به اروپا می باشد. زندگی مهندس بازرگان تا زمانی که به طور جدی وارد عرصه سیاست نشده بود، روالی کاملا معمولی داشت. برای بررسی شخصیت و فعالیت های مهندس بازرگان باید به زندگی سیاسی او وارد شویم. او قبل از اتفاقاتی همچون کودتای 28 مرداد که موجب تغییر سرنوشت سیاسی و اقتصادی ایران شد، پا به عرصه سیاست گذاشت. زندگی سیاسی مهندس بازرگان به موارد زیر خلاصه می شود: 

  1. مهندس بازرگان در جریان کودتای 28 مرداد 
  2. تشکیل حزب توسط مهندس بازرگان
  3. وقوع انقلاب اسلامی و مهندس بازرگان
  4. نخست وزیری مهندس بازرگان در دولت موقت
  5. دوران پس از برکناری مهندس بازرگان

کودتای 28 مرداد و مهندس بازرگان

در سال 1331 دکتر مصدق به نخست وزیری منصوب شد. او ابتدا کریم سنجابی را به عنوان وزیر فرهنگ انتخاب کرد. اما کمی بعد نظرش به سمت مهندس بازرگان جلب شد. از همین زمان فعالیت های سیاسی مهندس بازرگان آغاز گردید. او کمی بعد، از سمت معاونت وزرات فرهنگ استعفا داد و به عنوان رئیس هیأت مدیره خلع ید از شرکت نفت ایران و انگلیس به آبادان فرستاده شد. وظیفه مهندس بازرگان در این سفر، کنترل تاسیسات نفتی در جنوب کشور بود. اما به دلیل اختلاف نظر با حسین مکی، از این سمت نیز استعفا داد. سپس ریاست شرکت آب و فاضلاب تهران را بر عهده گرفت و نخستین شبکه لوله‌کشی آب را در تهران احداث کرد.

مهدی بازرگان-مهندس بازرگان-مهندس مهدی بازرگان

مهندس بازرگان و تشکیل حزب

مهندس بازرگان برای اعلام مخالفت خود با سیاست های پهلوی، جبهه های مختلفی را تشکیل داد:

نهضت مقاومت ملی

با وقوع حادثه کودتای 28 مرداد، مهندس بازرگان به همراه شاپور بختیار و سیدرضا زنجانی مخالفت خود را با این حادثه اعلام و اقدام به تأسیس نهضت مقاومت ملی کرد. در این زمان مهندس بازرگان یکی از منتقدان جدی حکومت پهلوی بود. او در سال 1334، توسط حکومت دستگیر و روانه زندان شد. علت دستگیری وی، چاپخانه ای بود که در آن بر علیه حکومت پهلوی بیانیه صادر می شد. 

جبهه ملی دوم (جبهه ملی ایران)

پس از آزادی مهندس بازرگان از زندان، میان اعضای نهضت مقاومت ملی اختلاف نظر ایجاد شد و در نتیجه منجر به انحلال این نهضت گردید. اما از آنجا که مهندس بازرگان به دنبال ایجاد تغییر در جامعه بود، در روز ۲۳ تیرماه ۱۳۳۹ جبهه ملی دوم را به وسیله یک هیأت 35 نفری تاسیس کرد و روز سی‌ام تیرماه ۱۳۳۹ اعلامیه تشکیل جبهه ملی دوم (جبهه ملی ایران) را به طور گسترده انتشار داد. 
در سال 1340، مهندس بازرگان از سوی اعضای کنگره به سمت عضو شورای مرکزی جبهه ملی انتخاب شد. او توانسته بود با کمک سایر همراهان موفقیت های نسبی کسب کند. اما از آنجا که در میان سران حزب اختلاف نظر وجود داشت، پس از مدتی مهندس بازرگان از آن کناره گیری کرد و تلاش نمود تا بدور از جبهه ملی فعالیت های سیاسی خود را از سر بگیرد.

دولت موقت-استعفای مهندس بازرگان-نخست وزیری مهندس بازرگان


نهضت آزادی ایران

مهندس بازرگان در سال 1341 به کمک محمود طالقانی، یدالله سحابی، این بار نهضت آزادی ایران را پایه گذاری کرد. اما بعدها اعلام کرد که جدایی اش از جبهه ملی یک اشتباه بزرگ بوده است. 
یکی از مهمترین فعالیت های مهندس بازرگان در نهضت آزادی، انتشار اعلامیه‌ای در اعتراض به انقلاب سفید بود که در آن نسبت به انقلاب سفید واکنش های تندی شده بود که این اعتراضات موجب دستگیری مهندس بازرگان و تعدادی از سران حزب شد. او تا سال 1343 در زندان ماند و در این سال دادگاه نظامی برای محاکمه وی و سایر مخالفان حکومت برگزار شد. در این دادگاه مهندس بازرگان به همراه سایر فعالان نهضت آزادی متهم به اقدام بر ضد امنیت کشور، ضدیت با سلطنت مشروطه و اهانت‌های گستاخانه به مقام شامخ سلطنت شدند. در پایان مهندس بازرگان به 10 سال زندان و سایر همراهان وی نیز به حبس های طولانی مدت محکوم شدند. 
مهندس بازرگان مدتی را در زندان قصر گذراند و سپس به زندان برازجان در استان بوشهر تبعید شد. اما قبل از اینکه محکومیت 10 ساله وی به اتمام برسد، عفو شد و پس از گذراندن 5 سال حبس و تبعید، آزاد شد. او پس از آزادی همچنان مخالفت های مذهبی و اجتماعی خود علیه حکومت پهلوی را ادامه داد. سرانجام با وقوع انقلاب اسلامی، فعالیت های سیاسی مهندس بازرگان رنگ و بوی جدیدی به خود گرفت.


وقوع انقلاب اسلامی و مهندس بازرگان

در سال 1357 انقلاب اسلامی به پیروزی رسید. در این زمان مهندس بازرگان به عنوان یکی از افراد شاخص در انقلاب شناخته می شد. او در تشکیل کمیسیون ایرانی و دفاع از حقوق بشر و زندانیان سیاسی، نقش مؤثری ایفا کرده بود. بنابراین حضورش در حکومت جدید، به شدت احساس می شد. او در جریان انقلاب 57، تلاش زیادی کرد تا تغییر حکومت را به همه پرسی گذارد. 
سرانجام مردم به حکومت جمهوری اسلامی رای مثبت دادند و امام خمینی نیز که از سابقه فعالیت های سیاسی و تجارب و دانش کم نظیر مهندس بازرگان مطلع بود، او را به سمت دولت موقت برگزید. دولت موقت مهندس بازرگان که از همان روزهای آغازین شکل گیری انقلاب اسلامی تشکیل شده بود، افرادی  همچون کریم سنجابی، داریوش فروهر، حسین شاه‌حسینی  و ... در آن حضور داشتند. 
 اما از همان آغاز شکل گیری حکومت جمهوری اسلامی، میان مهندس بازرگان و امام خمینی اختلاف نظر زیادی وجود داشت. او معتقد بود که حکومت ایران باید به صورت جمهوری دموکراتیک و بدون دخالت دین باشد. این در حالی بود که امام خمینی تاکید زیادی بر روی «جمهوری اسلامی» داشتند. مهندس بازرگان با طرح مجلس خبرگان مخالف و خواهان منحل شدن این مجلس بود. همین امر واکنش امام خمینی را برانگیخت. سرانجام اختلاف نظرها بالا گرفت و با وقوع حادثه اشغال سفارت آمریکا در 13 آبان 1358، مهندس بازرگان مخالفت خود را اعلام کرد و برای سومین بار استعفا داد. 
مهندس بازرگان در روز بعد، استعفانامه دولت موقت را این طور نوشت: «پیرو توضیحات مکرر و نظر به اینکه دخالت‌ها، مخالفت‌ها، مزاحمت‌ها و اختلاف نظرها، مدتی است انجام وظایف محوله و ادامه مسئولیت را برای همکاران و اینجانب غیرممکن ساخته است و در شرایط تاریخی حساس حاضر نجات مملکت و به ثمر رساندن انقلاب بدون وحدت کلمه و وحدت مدیریت میسر نمی‌باشد، بدین وسیله استعفای خود را تقدیم می‌دارد.»
در روز 16 آبان، امام خمینی با پذیرش استعفای مهندس بازرگان موافقت کرد و به جای وی، شورای انقلاب را مأمور اداره کشور کرد و از این شورا خواست مقدمات لازم را برای همه‌پرسی قانون اساسی، انتخابات مجلس و تعیین رئیس جمهور انجام دهند.

نخست وزیری مهندس بازرگان-نهضت آزادی-جبهه ملی دوم


دوران پس از برکناری مهندس بازرگان

پس از اینکه مهندس بازرگان از سمت نخست وزیری کنار رفت، به عنوان اولین نماینده مردم تهران وارد مجلس شورای اسلامی شد. در همین زمان کتابی به نام «انقلاب ایران در دو حرکت» نوشت که در آن دلیل اصلی استعفایش را دخالتهای روحانیون در امور مملکت داری و سیاسی بیان کرد. او در این کتاب، حمله به سفارت آمریکا را دلیل استفعایش نمی داند، بلکه اختلاف نظر با روحانیت را علت اصلی کناره گیری بیان کرده است. 
مهندس بازرگان تا پایان عمر در تمامی دوره های انتخابات ریاست جمهوری و مجلس ثبت نام کرد اما نتوانست رای صلاحیت را از شورای نگهبان دریافت کند. به همین دلیل وی همچنان فعالیت های سیاسی خود را در قالب نهضت آزادی ایران ادامه داد. اما به دلیل فشاری زیاد و بازداشت اعضای این نهضت، فعالیت وی نیز محدود شد. از جمله مخالفت های نهضت آزادی در دوران جنگ ایران و عراق را می توان، مخالفت با ادامه جنگ پس از فتح خرمشهر دانست که این امر موجب فشار بیشتر بر این نهضت گردید.


درگذشت مهندس بازرگان

سرانجام مهندس بازرگان در ۳۰ دی ۱۳۷۳ برای مداوا به شهر ژنو (پایتخت سوئیس) سفر کرد و در این شهر درگذشت. پیکر وی به تهران منتقل و در قم دفن شد. مهندس بازرگان در طی زندگی خود 105 کتاب را منتشر کرده است. در حال حاضر مهدی بازرگان (فرزند) به عنوان متولی امور به آثار و افکار وی فعالیت می کند.

کودتای 28 مرداد و برکناری مصدق

کودتای 28 مرداد و برکناری مصدق

چرچیل سیاستمداری زبده

چرچیل سیاستمداری زبده

گاندی پدر هند نوین

گاندی پدر هند نوین

ماری کوری

ماری کوری

نظر کاربران

هنوز هیچ نظری ثبت نشده است.
شما اولین نفر باشید.

 

فهرست

تازه ها

عضویت

تماس با ما