فیبوگروپ
زرتشت

زرتشت نامی اوستایی می باشد که در کتاب اوستا با نام «زره توشتره» آورده شده است و از ترکیب دو واژه «زَرَت» به معنی زرد، زرین و پیر و «اشترا» که برخی آن را شتر و برخی معنی آن را آسترا به معنی ستاره می دانند، گرفته شده است. پیامبر زرتشت دارای دانش ستاره شناسی بود و برخی بر این نظرند که علت نامگذاری او نیز به همین دلیل بوده است.

مواردی که در این نوشتار به آن می پردازیم، عبارتند از:

  1. زندگی نامه زرتشت
  2. سخنان زرتشت در اوستا
  3. اهمیت گات‌ها در شناخت دین زرتشت
  4. دین زرتشت و ابعاد آن
  5. زرتشت از دیدگاه اسلام

زندگی نامه زرتشت

تولد زرتشت

 طبق نظر مورخان، زرتشت در حدود هزار سال قبل از میلاد زندگی کرده است. اما برخی دیگر از پژوهشگران معتقدند که او بین 600 تا 1200 سال قبل از میلاد زندگی کرده است. هنوز عقیده یکسانی در مورد تاریخ دقیق زندگی زرتشت بدست نیامده است. اودوکسوس کنیدوسی که هم‌زمان با افلاطون بوده‌ اند، زمان ظهور زرتشت را ششصد سال قبل از افلاطون عنوان کرده است. 

پیروان آئین زرتشت، 6 خرداد را به عنوان سالروز تولد زرتشت می دانند. آنها بر این نظرند که پیامبرشان در 1768 سال قبل از میلاد به دنیا آمده و در تاریخ 5 دی ماه 1691 سال قبل از میلاد درگذشته است. در ارداویرافنامه، ظهور زرتشت ۳۰۰ سال قبل از حمله اسکندر ذکر شده است. بنابراین از آنجا که اسکندر مقدونی 330 سال قبل از میلاد به ایران حمله کرده است، تولد زرتشت، 660 سال قبل از میلاد تخمین زده می شود.

خاستگاه زرتشت

در مورد خاستگاه زرتشت تحقیقات و پژوهش های گسترده ای صورت گرفته است. در قسمتی از اوستا با نام «یشت ها»، محل فعالیت زرتشت ایرانویج ذکر شده است. براساس نوشته هایی که به زبان پهلوی بدست آمده، مشخص شده است که ایرانویج همان آذربایجان امروزی می باشد. اما برخی دیگر از محققان با توجه به واژه شناسی و ارتباط آن با زبان مردم شرق ایران، بر این نظرند که زرتشت در سرزمین خوارزم ظهور کرده است.

تبار و خانواده زرتشت

پدر زرتشت پوروشسپ و مادرش «دوغدو» دختر «فری‌هیم‌رَوا» بود که نام خانوادگی اش اسپنتمان بوده است. زرتشت چهار برادر دیگر نیز داشت. او سه بار ازدواج کرد. نام زنان اول و دوم او ذکر نشده اما نام زن سومش «هووی»، از خاندان هووگوه و دختر فرشوشتر (وزیر کی گشتاسپ شاه کیانی) بوده ‌است.
زرتشت پس از ازدواج با زن نخست، یک پسر به نام ایست واستر و سه دختر به نام‌های فرینی و ثریتی و پوروچیستا داشت. زرتشت در گاتاها از ازدواج دختر سوم خود با جاماسب صحبت می کند. او از ازدواج دومش نیز، دو پسر به نام‌های اورْوْتَتْ‌نَرَه و هْوَرْچیثْزَه داشت. اما از ازدواج با زن سوم هیچ فرزندی نداشته است. اولین کسی که به صحبت های زرتشت ایمان آورد، میدیو ماه، پسر عموی زرتشت بود. نام او توسط فروردین یشت ذکر شده است.

زرتشت-پیامبر زرتشت-زرتشتیان

زندگی زرتشت

زندگی نامه زرتشت هیچ گاه به طور کامل مشخص نشده است. اما در برخی از قسمت های اوستا اشاره های پراکنده ای به نام، خانواده و برخی حوادث زندگی اش شده است. در سه بخش اوستا با نام های سپند، چهرداد و وشتاسپ ساست، قسمت هایی از زندگی زرتشت آمده است. اما این بخش ها بیشتر حالت اساطیری دارد و نشان می دهد که به مرور زمان در برخی از قسمت های آن اغراق شده است.
براساس آنچه در اوستا آمده است، نشان می دهد که زرتشت از همان دوران کودکی تحت تعلیمات روحانی بوده است. چرا که زرتشت خود را در گات‌ها (یسن ۳۳، بند ۱) «زوتَر» نامیده است. زوتر در مورد مردانی به کار می رفته است که شرایط کاملا روحانی داشتند. او زمانی که شروع به تبلیغ عقاید و دینش می کند، دشواری های زیادی در مقابلش قرار می گیرد. چنانکه در یکی از سروده های خود (یسن ۴۶، بند ۲) از فقر و تعداد کم پیروان گلایه دارد و از بدکاری پیشگویان و روحانیان هم وطن خود (کوی‌ها و کرپن‌ها)، با شِکوِه صحبت می کند. همچنین در یسن ۴۹، بند ۱ و ۲ از دو دشمن خود با نام بندوه و گرهمه نام می‌برد. 
به دلیل همین مشکلات تصمیم می گیرد تا به سرزمین کی گشتاسپ سفر کند. او در سرزمین جدید موفق می شود تا گرشاسپ را با خود همراه کند. همین امر زمینه پیروزی و ماندگاری زرتشت می شود. 


سخنان زرتشت در اوستا

اوستا پنج بخش دارد که قدیم‌ترین و مقدس‌ترین بخشِ این کتاب، گات‌ها می‌باشد. گات‌ها شامل سخنان و اشعار خود زرتشت است. در حال حاضر کتاب اوستا تنها یک چهارم کتاب دوره ساسانیان می باشد. کتاب اوستا را می توان به صورت زیر بررسی کرد: 
یسنا بخشی از اوستا می باشد که به پرستش و نیایش اختصاص یافته است و به عنوان مهمترین قسمت این کتاب محسوب می شود. سخنان زرتشت موسوم به گات‌ها، در بخش یسنا قرار دارد که شامل 72 فصل (هات) می باشد.
ویسپرد به یسنا شباهت زیادی دارد و در مراسمات مذهبی سروده می شود.
یشت‌ها برای ستایش پروردگار و نیایش امشاسپندان، فرشتگان و ایزدان می باشد. این قسمت پیش تر از گات ها نوشته شده است. در واقع یشت‌ها مجموعه ای از متن‌های کهن می باشد که آیین زرتشت در آن تلفیق شده است.
وندیداد به معنی قانون می باشد و شامل مجموعه ای از قوانین مذهبی و احکام دینی زرتشتیان است. این قسمت از کتاب اوستا، پس از دوره هخامنشیان تالیف شده است و زبان و سبک انشاء آن شباهت زیادی به دوره اشکانیان دارد.
خرده ‌اوستا یا اوستای کوچک به منظور شرح نماز، ادعیه، روزهای متبرک ماه و اعیاد مذهبی سال و سایر مراسمات مذهبی (سِدرِه‌پوشی و کُشتی بستن کودکان، عروسی، سوگواری و ...) است که در زمان شاپور دوم، شاه ساسانی بین سال‌های ۳۱۰ تا ۳۷۹ و توسط آذرباد مهراسپندان نوشته شده است.

آئین زرتشت-آیین زرتشت-اهورامزدا

دین زرتشت و ابعاد آن

یکتاپرستی در مذهب زرتشت

در گات ها یکتا پرستی به وفور مورد بحث قرار گرفته است. در این کتاب اهورمزدا به عنوان خدای یگانه پذیرفته شده است که جسم یا مرکب نیست و از آن به عنوان مینوی پاک یاد شده است. در این کتاب، 200 بار کلمه مزدا به کار رفته است. زرتشت از خدایان قبلی روگردان است و تمام عظمت و جبروت را مختص اهورامزدا می داند زیرا او را آفریننده جهان می داند.

دوگانگی خرد انسان

در کتاب گات ها از جنگ و ستیز میان اهورامزدا و اهریمن صحبت های زیادی نشده است. با این حال، زرتشت سرچشمه نظام آفرینش را اهورامزدا می داند که در مقابل او فاعل دیگری قرار ندارد. در این کتاب، از دو خرد یاد می شود: 
خرد خبیث یا انگره مینو: خرد خبیث  که بعدها به مرور ایام به اهریمن تبدیل شد و زشتی‌های جهان به دلیل وجود اوست.
خرد نیکو یا سپنتا مینو:  این خرد همان اهورامزدا می باشد که در هات ۳۰ قطعه سوم به آن اشاره شده است.
از نظر زرشت دو گوهر همزاد انسان که همان خرد خبیث و خرد نیکو می باشد، در تمامی اندیشه ها، گفتار و کردار انسان نمایان می شود. اما انسان های دانا تنها سپتنا مینو (خرد نیکو) و انسان های نادان انگر مینو (خرد خبیث) را انتخاب می کنند.
زرتشت موضوع دو خرد (نیکی و بدی) را به شکل فلسفی نیز شرح می دهد و بر این نظر است که خواص ذهن آدمی بر اساس دو اصل نیکی و بدی بنا شده است. در واقع این دو بنیاد، زاده اندیشه انسان است که هر کدام از آنها بر روی اندیشه، گفتار و کردار انسانها تاثیر دارد. زرتشت قضاوت در مورد دو خرد را براساس دو گوهر غیرمادی شرح می دهد. 

اختیار انسان در آیین زرتشت

از آنجا که در آیین زرتشت دو نیروی خیر و شر ذکر شده است و زرتشت در گات‌ها در هات ۳۰ می گوید که: «مرد دانا باید خود برابر گزیند». نشان می دهد که این آیین به اختیار اهمیت زیادی می دهد. زرتشت در هات 30، بخش 2 می گوید: «به سخنان مهین گوش فرا دهید. با اندیشه روشن به آن بنگرید میان این دو آئین (دروغ و راستی) خود تمیز دهید. پیش از آنکه روز واپسین فرا رسد، هر کسی به شخصه دین خود اختیار کند. بشود که در سرانجام کامروا گردیم».


اساس دین زرتشت

دین زرتشت براساس سه اصل بنا شده است که عبارتند از : پندار نیک، گفتار نیک و کردار نیک که در هات ۵۱ گات‌ها بند ۲۱ آمده است:
«از پرتو پارسائی به مقام تقدس رسند چنین کسی از پندار و گفتار و کردار نیک و ایمان خویش به راستی ملحق گردد. اهورامزدا به میانجی وهومن (مظهر اندیشه نیک و خرد و دانایی خداوند) به چنین کسی کشور جاودانی ارزانی دارد. مرا نیز چنین پاداش نیکی آرزوست».


اهمیت گات‌ها در شناخت دین زرتشت

کهن ترین اثری که از ایران باستان در دست است، گات ها می باشد. این کتاب از نظر صرف، نحو، زبان، تعبیر و فکر با سایر قسمت‌های اوستا تفاوت زیادی دارد. در قسمتی از گات ها، سخنان زرتشت آورده شده است. در دوره ساسانی تغییرات زیادی در گات ها صورت گرفته است. با این وجود، این کتاب منبع معتبری برای شناخت عقاید اصلی زرتشت می باشد. کتاب 17 فصل دارد و شامل ۲۳۸ بند و ۸۹۶ بیت و ۵۵۶۰ کلمه می باشد.
از آنجا که در کتاب گات ها واژه های ناشناخته و پیچیده استفاده شده است و از نظر دستوری نیز سخت و مشکل می باشد، آشنایی با اندیشه های زرتشت را دشوار شده است و محققان اوستاشناس نتوانسته اند به طور کامل اشعار زرتشت را درک کنند. اما به طور کلی گات ها نشان می دهد که زرتشت بر ضد گروه پروردگاران آریایی (مذهب ایرانیان در پرستیدن قوای طبیعت) برخاسته است.


مراسمات دینی در زرتشت

دین زرتشت نیز همچون سایر ادیان دارای مراسمات مذهبی می باشد. در دین زرتشت قربانی، خوردن شراب و مصرف هوم (نوشابه سکرآور) را به شدت مردود می داند. براساس گفته های پلوتارک (مورخ یونانی)، زرتشت ایرانیان را در عبادت اهورامزدا تنها به فدیه معنوی که نیایش و سپاسگزاری می باشد، اندرز داده است. 


قیامت در دین زرتشت

در دین زرتشت، انسان ها پس از مرگ به یک دنیای جاودانه وارد می شوند. زندگی جاودانه انسان ها براساس پندار، رفتار و گفتار آنها در این دنیا مشخص می شود. در صورتی که انسانی موجب خشنودی اهورامزدا شود، سرنوشت نیک در انتظار اوست و اگر زشت کردار باشد و از هورامزدا نافرمانی کرده باشد، به سزای عمل خود می رسد.

اشو زرتشت-پندار نیک-گفتار نیک-کردار نیک

ازدواج در آیین زرتشت

یکی از شبهاتی که در آیین زرتشت وجود دارد، ازدواج محارم است. در حالی که این دین در ابتدا اینگونه نبوده است. اما بعدها در زمان ساسانیان، ازدواج میان خویشاوندان، به یکی از ضروریات دین و از تعالیم زرتشت می شود. چنانکه در زندگی زرتشت دیده می شود، هیچکدام از فرزندان زرتشت با خویشان خود ازدواج نکرده اند. هرودوت (مورخ یونانی) نوشته است که قبل از فتح مصر توسط کمبوجیه دوم، نکاح با محارم در میان ایرانیان نبوده است. اما زمان کمبوجیه دوم، او شیفته خواهرش می شود و برای خاموش کردن مردم و موج اعتراضات، موبدان زرتشتی را مجبور به صدور یک حکم شرعی می کند. بدین ترتیب کمبوجیه یک قاعده جدید را در دین زرتشتی بنا نهاد که تا قرن ها ادامه پیدا کرد.
موبدان زرتشتی با این بهانه که ازدواج با محارم در میان خاندان های سلطنتی موجب اصالت خون می شود، از این قاعده حمایت کردند. 


زرتشت از دیدگاه اسلام

دین اسلام بر تمامی ادیان الهی که دارای توحید و معاد هستند، صحه گذاشته است. در این میان دین زرتشت نیز از سوی اسلام تایید و به رسمیت شناخته شده است. قرآن، در سوره حج آیه ۱۷، زرتشتیان را مجوس نامیده و این دین را در ردیف پیروان ادیان آسمانی آورده‌ است. در واقع اسلام هر دینی را که به یکتاپرستی اعتقاد داشته باشد را از ادیان بت پرست مجزا دانسته است. 
در قرآن واژه «مجوس» به عنوان یک دین ذکر و چون از مشرکان جدا شده ‌است، چنین برداشت می شود که دین زرتشت نیز با ادیان مشرک تفاوت دارد. از دیدگاه اسلام، زرتشت پیامبری از جانب خداوند می باشد که دارای کتاب آسمانی بوده‌ است. زرتشت نیز خود را به عنوان پیامبر معرفی می کند و می گوید: «اهورامزدا، مرا برای راهنمایی در این جهان برانگیخت و من از برای رسالت خویش، از منش پاک تعلیم یافتم».
مسلمانان بر این عقیده هستند که آموزه‌های اصیل زرتشت به مرور زمان دستخوش تحریف شده است و کتاب کنونی زرتشت به شرک آلوده گشته است، دستورهای آن از خرافات و اباطیل پر شد و در مسیر سود طبقات حاکم جامعه قرار گرفت.

تخت سلیمان؛ زادگاه سحرآمیز زرتشت

تخت سلیمان؛ زادگاه سحرآمیز زرتشت

نظر کاربران

هنوز هیچ نظری ثبت نشده است.
شما اولین نفر باشید.

 

فهرست

تازه ها

عضویت

تماس با ما