پروین اعتصامی

پروین اعتصامی یکی از بانوان مطرح و موفق ایرانی در عصر معاصر به شمار می رود که در مدت زندگی کوتاهش خدمات ارزشمندی را در عرصه ی ادب و فرهنگ انجام داد. دیوان اشعار پروین اعتصامی تنها اثر به جا مانده از این بانوی فرهیخته است.

بیوگرافی کلی پروین اعتصامی

"رخشنده ی اعتصامی" که به پروین اعتصامی شهرت دارد، یکی از شاعران موفق عصر معاصر به شمار می رود که در بیست و پنجم اسفند ماه سال 1285 شمسی در تبریز متولد شد. اعتصامی از دیدگاه بسیاری از ادیبان به عنوان نامی ترین شاعر زن ایران شناخته می شود. وی از خردسالی نزد پدر و اساتیدی هم چون: "دهخدا" و "بهار" به اشنایی با شعر و ادب پرداخت و از همان سال ها تحت نظارت پدر به زبان های فارسی، عربی و انگلیسی مسلط گشت. پدر پروین اعتصامی،  "یوسف اعتصامی" نام داشت که پیشه ی شاعری و مترجمی را در پیش گرفته بود. می توان شغل یوسف اعتصامی را از اصلی ترین عوامل سوق پروین به سوی دنیای شعر و شاعری دانست. او با بررسی، کشف و شکوفایی استعدادهای فرزندش نقش به سزایی در صعود پروین اعتصامی به مدارج بالا داشت. پروین اعتصامی در سن 28 سالگی ازدواج نمود و متاسفانه پس از مدتی به خاطر وجود اختلافات از همسرش جدا شد. وی پس از جدایی به صورت جدی تر مشغول به کار و فعالیت شد. در ابتدا اشعار پروین اعتصامی در مجله ی "بهار"، "امثال و حکم" و "منتخبات آثار" به چاپ می رسید که پس از مدتی تنها اثر گرانبهای پروین اعتصامی  که "دیوان اشعار" نام داشت و حاوی 606 قطعه شعر بود، منتشر گشت. مثنوی، قصیده و قطعه قالب های شعری به کاربرده شده ای هستند که در دیوان اشعار پروین به چشم می خورند. شماری از اشعار پروین اعتصامی به  سبک مناظره سروده شده اند. کماکان آن دسته ازآثار وی که به  این سبک گردآوری شده اند، از محبوبیت بالایی در میان مردم برخوردار هستند. بیش از 70 قطعه مناظره در دیوان اشعار پروین به چشم می خورد که در سرودن آن ها از "تخیل"، "تمثیل" و "جان بخشی به اشیا" بهره گرفته  شده است. علاقه ی عمیق پروین به پدر، ظلم ستیزی، دانش طلبی و همدردی با محرومین از جمله موارد قابل لمسی می باشد که به وفور در اشعار پروین اعتصامی موج می زند. وی از پیروان جریان تلفیقی به شمار می رفت و این موضوع به خوبی دراشعارش نمایان است. متاسفانه پروین اعتصامی بر اثر ابتلا به بیماری "حصبه" در  پانزدهم فروردین ماه سال 1320 و درسن 35 سالگی از دنیا رفت. پیکر این شاعر عالی قدر در جوار حرم "فاطمه ی معصومه" و درمقبره ی خانوادگی اشان به خاک سپرده شد. 25 اسفند ماه(زادروز پروین اعتصامی) در تقویم، روزبزرگداشت ایشان نام گرفته است. 

بیوگرافی کلی پروین اعتصامی

پروین اعتصامی در کودکی

 رخشنده ی اعتصامی در سال 1285 شمسی در خانواده ای فرهیخته متولد شد. پدرش "اعتصام الملک اعتصامی(مترجم، نویسنده و شاعر قرن معاصر)" و مادرش "اختر الملوک(شاعر دوره ی قاجار)" بود. رخشنده اعتصامی تک دختر خانواده بود و سه برادر به نام های "ابوالفتح"، "ابوالنصر" و "ابوالحسن" داشت. رخشنده ی اعتصامی تخلص "پروین" را در عرصه ی شعر برای خود برگزید و پس از مدتی به همین تخلص، تغییر نام داد. زندگی پروین اعتصامی پس از برگزیده شدن پدر در مجلس شورای اسلامی به عنوان نماینده ی مردم تبریز دچار تحولات مثبت شد؛ به نوعی می توان گفت که مسیر حرکت این کودک مستعد در عرصه ی شعر و فرهنگ، بیش از پیش هموار شد. پروین اعتصامی در زمان مهاجرت به تهران 6 سال بیشتر نداشت و لی از همان دوره با چهره های فرهنگی و شماری از مشروطه خواهان آشنا شد و دانش ادبی خود را در جوار تجربیات پدر، ملک الشعرا و دهخدا ارتقا بخشید. وی از همان دوره با آموزش های پدر به زبان های: انگلیسی، عربی و فارسی تسلط کامل یافت و سپس در مدرسه ی آمریکایی "ایران- کلیسا" به تحصیل مشغول شد. پروین اعتصامی در تمام دوره ی تحصیلش جزء دانش آموزان برتر مدرسه به شمار می رفت . وی در زمان تحصیل از عرصه ی شعرو شاعری دور نماند و در همان سال ها نیز به سرودن شعر می پرداخت. 

پروین اعتصامی در کودکی

سروده های پروین اعتصامی در سنین کودکی و نوجوانی

نخستین سروده های پروین اعتصامی به سن 7 سالگی وی باز می گردد؛ اما می توان برترین اشعار وی را به سنین 11 الی 14 سالگی پروین نسبت داد. یوسف اعتصامی از همان دوران کودکی پروین، وی را با اشعار حافظ و سعدی آشنا می ساخت و به او پیشنهاد می داد تا اشعاری در وزن سروده های این شاعران گرانقدر بسراید. همین امر موجب شد تا پروین اعتصامی خیلی زود با قافیه، قرارگیری صحیح کلمات و وزن ها آشنا شود. یوسف اعتصامی در برخی مواقع پس از ترجمه ی کتب فرانسوی، انگلیسی و ترکی از دخترش می خواست تا متون را به شعر تبدیل نماید. "گوهر و اشک" و "دو قطره خون" از جمله زیباترین آثار پروین اعتصامی می باشند که به این سبک سروده شده اند. "اشک یتیم"، "کودک آرزومند"، "ای مرغک" و "صاعقه ما ستم اغنیاست" از دیگر اشعار پرمغز و زیبای پروین اعتصامی به شمار می روند که در سنین نوجوانی سروده شده اند. وی در دوران نوجوانی ( در سال 1303 شمسی) با رتبه ی ممتاز از مدرسه فارغ التحصیل گشت و در این مدت بارها مورد تحسین مدیر مدرسه آمریکایی(شولر) قرار گرفت. "شولر"، پروین اعتصامی را فردی مستعد و مشتاق در یادگیری مفاهیم و دروس توصیف می کرد.  این شاعر عالی رتبه توانست پس از فارغ التحصیلی به دلیل تسلط کامل بر زبان های انگلیسی و فارسی در مدرسه ی قبلی اش به تدریس بپردازد. 

ازدواج پروین اعتصامی

پروین اعتصامی در 19 تیرماه سال 1313 شمسی با پسر عموی پدرش که "فضل الله اعتصامی" نام داشت، پیمان زناشویی بست و 4 ماه پس از ازدواج به همراه همسرش که رئیس شهربانی کرمانشاه بود، راهی کرمانشاه شد؛ اما متاسفانه زندگی مشترک این دو نفر بیش از 2 ماه به طول نینجامید و پروین اعتصامی پس از آن به خانه ی پدری خود بازگشت. طلاق این دو نفر 9 ماه بعد(در چهاردهمین روز از مرداد ماه سال 1314 شمسی) صورت گرفت. بنا بر گفته ی خانواده ی پروین اعتصامی، علت اصلی طلاق  این دو نفر، تناقضات روحی و اخلاقی بوده است. به نوعی می توان گفت: عدم سازگاری روح لطیف پروین اعتصامی با روحیه ی خشک و نظامی فضل الله اعتصامی عامل اصلی این جدایی بود. پروین پس از جدایی، تا پایان عمر خویش، با هیچ شخصی در مورد زندگی مشترک نافرجامش سخن نگفت. 

پروین اعتصامی

چاپ اشعار پروین اعتصامی

پدر پروین اعتصامی پیش از ازدواج وی، با چاپ دیوان اشعار پروین مخالف بود و این کار را با فرهنگ جامعه هم سو نمی دانست؛ وی معتقد بود پرآوازه شدن پروین اعتصامی پیش از ازدواج بازخورد خوبی در جامعه به همراه نخواهد داشت؛ اما پس از ازدواج نا موفق پروین اعتصامی، پدرش با چاپ دیوان اشعار موافقت نمود. سرانجام مجموعه اشعار پروین اعتصامی در سال 1314 شمسی با مقدمه ای که دست نوشته ی ملک الشعرای بهار بود توسط چاپ خانه ی مجلس شورای ملی به چاپ رسید. اگر چه پیش از این چندی از اشعار پروین اعتصامی در امثال و حکم، منتخبات آثار و مجله ی بهار به چاپ رسیده بود؛ اما عرضه ی دیوان اشعار وی به بازار با استقبال شکوهمندی مواجه شد. "سعید نفیسی" از افرادی بود که پس از انتشار مجموعه اشعار پروین اعتصامی به معرفی و بررسی دیوان اشعار وی پرداخت. دیوان اشعار مجموعه ای از سروده های پروین اعتصامی تا مرز 30 سالگی می باشد. این شاعر گرانقدر موفق به اخذ نشان علمی از سوی وزارت معارف به خاطر اشعار زیبا و پر مفهومش شد. همین امر زمینه را برای رهایی  از پیله ی انزوایی که در اطراف خود تنیده بود، مهیا ساخت. 

دیوان اشعار پروین

فعالیت پروین اعتصامی در عرصه کتاب داری

پروین اعتصامی پس از شناخته شدنش در حیطه ی شعر و فرهنگ از سوی "عیسی صدیق" که در آن دوره بر دانش سرای عالی ریاست داشت؛ به عنوان مدیر کتابخانه منتسب گردید. سازگار ی محیط کتاب خانه با روحیه ی پروین اعتصامی موجب شد تا وی از خرداد ماه سال 1315 شمسی در آن جا مشغول به کار شود. پروین اعتصامی درمدتی که بر کتابخانه ی ملی نظارت داشت، نظم را در محیط کتابخانه حکم فرما کرد به گونه ای که در طول مدت فعالیت خویش مورد تایید و تحسین اساتید و دانشجویان قرار گرفت، اما متاسفانه روحیه ی انزواطلبی که همواره بر پروین چیره می شد، سبب شد تا وی 9 ماه پس از شروع به کار خود در کتاب خانه ی ملی (سال 1316 شمسی) به کار خود در این عرصه پایان دهد. 

دعوت دربار از پروین اعتصامی

در زمان درخشش پروین اعتصامی، دولت به چهره های فرهیخته مدال و نشان های لیاقت اهدا می نمود. دولت رضا شاه پهلوی در سال 1315 شمسی به پروین اعتصامی مدال درجه ی 3 لیاقت را اعطا نمود؛ اما پروین از قبول این نشان سرباز زد. وی این کار را متناقض با روحیه ی استبداد ستیزی خود می پنداشت. پروین اعتصامی پس از رد این نشان، شعر "صاعقه ما ستم اغنیاست" را در وصف حکومت ظالمی که بر روی کار بود، سرود. 

دعوت دربار از پروین اعتصامی

مرگ یوسف اعتصامی

یوسف اعتصامی در سن 63 سالگی(دی ماه سال 1316 شمسی) به خوابی ابدی فرو رفت. مرگ پدر موجب انزواطلبی بیشتر پروین اعتصامی شد و او را تا مدتی از فعالیت در عرصه ی ادب دور نگاه داشت. پروین اعتصامی در این مدت تنها با "سرور مه کامه" و "سیمین بهبهانی" در ارتباط بود. نخستین فعالیت پروین اعتصامی پس از مرگ پدر، به قطعه ای بازمی گردد که به سفارش وزارت معارف در وصف سعدی سروده شد.

مرگ پروین اعتصامی

پروین اعتصامی در فروردین ماه سال ۱۳۲۰ شمسی به بیماری حصبه دچار شد که متاسفانه به علت سهل انگاری پزشک معالجش نتوانست از چنگال این بیماری جان سالم به در ببرد. این شاعر برجسته در پانزدهم فروردین ماه سال 1320(در سن 34 سالگی) و در زمانی که در حال گردآوری جلد دوم اشعارش بود از دنیا رفت. پیکر بی جان پروین اعتصامی در حرم حضرت معصومه و در مقبره ی خانوادگیشان به خاک سپرده شد؛ بر سنگ مزار پروین اعتصامی قطعه ای از سروده های خودش نقش بسته است. 

مرگ پروین اعتصامی1

مرگ پروین اعتصامی2

مرگ پروین اعتصامی3

بررسی نقش خانه و خانواده در شکل گیری شخصیت پروین اعتصامی

 یوسف اعتصامی و تحصیل در مدرسه ی آمریکایی از اصلی ترین عوامل بیداری سیاسی و اجتماعی  پروین اعتصامی به شمار می رفت. این دو عامل، موجب آشنایی  پروین اعتصامی با فرهنگ و ادبیات کلاسیک غربی شد. چهره های مطرحی که از دوستان پدر پروین اعتصامی به شمار می رفتند؛ و هم چنین تحولات سیاسی- اجتماعی منطقه از دیگر عوامل تاثیرگذار در شکل گیری اندیشه های پروین اعتصامی به حساب می آیند. فقر ستیزی، ظلم ستیزی و عدالت طلبی از اصلی ترین مواردیست که در اشعار پروین اعتصامی به چشم می خورند.

سبک شعری پروین اعتصامی

پس از انقلاب مشروطه، دو جریان فکری به نام های "تلفیقی" و "نیمایی" در ایران ترویج یافت. جریان تلفیقی دارای چارچوبی سنتی و مضمونی امروزی بود. پروین اعتصامی با پیروی از این جریان اشعار زیادی را سرود. این شاعر توانمند با بهره گیری از ادبیات پارسی و ادبیات نوین غربی سروده های فراوانی را از خود به یادگار گذاشت.  عطار، مولانا و انوری برخی از شاعران ایرانی مورد علاقه ی  پروین اعتصامی به شمار می رفتند. هراشیو اسمیت، لافونتن، آرتور بریزبان و ازوپ از جمله شاعران غربی بوده اند که پروین اعتصامی در خلق برخی آثارش، از سبک آنها الهام گرفته است. 

سبک شعری پروین اعتصامی

بررسی آثار پروین اعتصامی

آثار پروین اعتصامی از 4 وجه قابل بررسی می باشد که این 4 وجه عبارتند از:

  • وجه لفظی و لسانی
  • وجه نحوی و ساختاری
  • وجه بلاغی
  • وجه فکری - فلسفی

بررسی آثار پروین اعتصامی

منابع جامع شناخت   پروین اعتصامی

تاکنون منابع جامع، دست اول و متعددی درباره ی زندگی پروین اعتصامی به بازار عرضه شده است؛ که در ادامه با برخی از برترین نمونه های آن آشنا می شویم.

  • کتاب "تاریخچه ی زندگانی پروین اعتصامی" - نوشته ی "ابوالفتح اعتصامی(برادر پروین)"
  • کتاب "مجموعه مقالات و قطعات و اشعار" - تاریخ چاپ: 1323 شمسی
  • "دائرةالمعارف بزرگ اسلامی "- نوشته ی "علی اصغر دادبه"
  • کتاب "با چراغ و آینه" - نوشته ی " محمدرضا شفیعی کدکنی"
  • مقاله ی "پروین اعتصامی" - "اثر حداد عادل"​

برخی از قصاید پروین اعتصامی

قصاید پروین اعتصامی1

قصاید پروین اعتصامی2

قصاید پروین اعتصامی3

قصاید پروین اعتصامی4

قصاید پروین اعتصامی5

قصاید پروین اعتصامی6

قصاید پروین اعتصامی7

منزل پروین اعتصامی

منزل پروین اعتصامی در "تبریز - خیابان عباسی" واقع شده است. قدمت این بنا به دوره ی پهلوی نخست باز می گردد. این بنای تاریخی در سال 1385 شمسی به عنوان یکی از آثار ملی کشورمان به ثبت رسید. منزل پروین اعتصامی هم اینک به موزه ی پروین اعتصامی تغییر کاربری یافته است. برخی از وسایل شخصی و کتب این شاعر عزیز در موزه به نمایش عموم در آمده است. در ادامه تصاویری از منزل پروین اعتصامی را می بینیم. 

منزل پروین اعتصامی1

منزل پروین اعتصامی2

منزل پروین اعتصامی3

منزل پروین اعتصامی4

منزل پروین اعتصامی5

منزل پروین اعتصامی6

منزل پروین اعتصامی7

منزل پروین اعتصامی8

منزل پروین اعتصامی9

منزل پروین اعتصامی11

منبع : اختصاصی وبگردها_فاطمه بغدادی

خانه پروین اعتصامی

خانه پروین اعتصامی

نظر کاربران

هنوز هیچ نظری ثبت نشده است.
شما اولین نفر باشید.

 

فهرست

تازه ها

عضویت

تماس با ما